Edhe pse besimi në ekzistencën e Allahut dhe krijimin e gjithësisë prej Tij është një çështje me të cilën njeriu është i lindur (e ngulitur në natyrën e tij), megjithatë besimtarët në Allahun e Lartësuar kanë paraqitur shumë dëshmi rreth domosdoshmërisë së këtij besimi. Dëshmitë e tyre kanë qenë të llojllojshme, duke ndjekur rrugë e metoda të ndryshme të arsyetimit, aqsa numri i tyre ka arritur një sasi goxha të madhe.
Megjithëse këto dëshmi janë të shumta, ato ndryshojnë ndërmjet tyre në forcë e dobësi, si dhe në saktësi e pasaktësi.
Tërësia e dëshmive të sakta tregon qartë vërtetësinë e kësaj të vërtete të besimit: se besimi në ekzistencën e Allahut nuk është thjesht një çështje emocionale ose nënshtrimi pa mendim, e as nuk qëndron vetëm mbi paaftësinë e kundërshtarëve për të sjellë provë të kundërt; përkundrazi, është një çështje që bazohet në besim racional, në argumentim dhe në prova të vërteta.
Theksimi i këtij dallimi ndërmjet dëshmive që besimtarët kanë paraqitur për ekzistencën e Allahut është shumë i rëndësishëm, sepse ai paralajmëron për mënyrat dredharake dhe mashtruese që ndjekin disa ateistë për të mbjellë dyshim në ekzistencën e Allahut. Ata zakonisht kapen pas disa argumenteve të dobëta, ia nënshtrojnë ato kritikës dhe nxjerrin në pah dobësitë e tyre, për të arritur më pas në përfundimin e rremë se të gjitha dëshmitë e besimtarëve për ekzistencën e Krijuesit janë të pavlefshme.
Në këtë kuadër, duhet të tërhiqet vëmendja për rrezikun e përdorimit të argumenteve të gabuara, të dobëta ose të paqarta, sepse ky lloj argumentimi nuk i shërben të vërtetës, përkundrazi, e dobëson atë. E vërteta nuk ka nevojë për shumë argumente për të fituar, por për argumente të forta, të qëndrueshme dhe të sakta. Një argument i vetëm me premisa të drejta dhe pa kundërshti vlen më shumë se njëzet argumente me premisa të dobëta.
- Mundësia e arsyetimit logjik për ekzistencën e Allahut
Besimi në Allahun dhe përsosmërinë e Tij është një çështje jetësore e përbërë nga shumë elemente që bashkëveprojnë mes tyre. Metoda e argumentimit dhe e vërtetimit të këtij besimi mbështetet mbi baza të domosdoshme logjike dhe i referohet parimeve të ndryshme ekzistenciale dhe shoqërore.
Besimtarët nisen nga parimi se gjithçka që lidhet me ekzistencën e Allahut dhe me përsosmëritë e Tij nuk mund të vërtetohet përmes perceptimit të drejtpërdrejtë shqisor, sepse Allahun – e Lartësuar e të Madhëruar – nuk e ka parë askush në këtë botë. Prandaj, dëshmia për ekzistencën e Tij dhe për përsosmërinë që i takon Atij bazohet plotësisht në arsyen e shëndoshë dhe në natyrën e pastër njerëzore, pastaj në lajmin e vërtetë që kanë sjellë profetët, i cili shpjegon më gjerësisht përsosmërinë e Allahut.
Kufizimi në përdorimin e argumentit logjik për të dëshmuar ekzistencën e Allahut, dhe mbështetja tek argumenti hyjnor për të njohur hollësitë që lidhen me qenien hyjnore, nuk përbën asnjë shmangie nga mënyra e natyrshme e ndërtimit të dijes njerëzore. Përkundrazi, kjo është në përputhje me metodën e saktë të arritjes së njohjes dhe të ndërtimit të saj.
Është e njohur se njeriu nuk mund t’i perceptojë të gjitha qeniet përmes shqisave të tij të drejtpërdrejta; ai mund të perceptojë vetëm një pjesë prej tyre. Kështu, ekzistenca ndahen për njeriun në dy lloje:
- Ekzistencë e ndjeshme – ato që mund të perceptohen me shqisa (si drita, zëri, sendet, trupat).
- Ekzistencë e padukshme (të fshehta) – ato që janë jashtë perceptimit shqisor dhe që quhen gajb (të padukshme, të fshehta).
Këto lloje të ekzistencës së padukshme, nga ana e tyre, ndahen në dy kategori :
1️⃣ Lloji i parë: është e fshehta (gajbi) në të cilën njeriu nuk mund të arrijë me aftësitë e tij mendore, sepse të gjitha rrugët që çojnë deri tek ajo janë të ndërprera. Ky lloj i gjërave të fshehta nuk mund të vërtetohet pa një lajm të saktë që tregon për to. Shembuj për këtë janë: kënaqësitë e Xhenetit, dënimet e zjarrit, ngjarjet madhështore të Ditës së Kiametit e të tjera si këto. Për këto çështje, sikur të mos kishim lajmin e vërtetë që ka sjellë i Dërguari ﷺ, nuk do të kishim asnjë mënyrë për t’i ditur dhe mësuar.
2️⃣ Lloji i dytë: është e fshehta (gajbi) në të cilën njeriu mund të arrijë me aftësitë e tij mendore. Kjo përfshin të gjitha gjërat që nuk perceptohen me shqisa, por që kanë gjurmë e ndikime në ekzistencë. Arsyeja i vëren këto gjurmë dhe, përmes tyre, argumenton për ekzistencën e atyre realiteteve të padukshme, madje ndonjëherë mund të njohë edhe shumë nga hollësitë e tyre.
Kjo mënyrë e arritjes së dijes për ekzistencën -e gjërave të ndryshme- nuk është e veçantë vetëm për çështjet fetare, por është një metodë e përgjithshme për të gjitha llojet e njohurive njerëzore. Ajo përbën metodën e përbashkët për çdo fushë njohurie me të cilën merret njeriu në jetën e tij. Profesori A. I. Mandez ka thënë, duke sqaruar rëndësinë e argumentimit logjik të mbështetur në shqisa dhe domosdoshmërinë e tij në ndërtimin e njohurisë njerëzore:
“Nga të gjitha të vërtetat e universit, njeriu arrin të perceptojë përmes shqisave vetëm një pjesë shumë të vogël. Si mund ta njohim atë pjesë të madhe tjetër që nuk e perceptojmë? Ka një mënyrë – ajo është nxjerrja e përfundimeve ose arsyetimi. Të dyja janë rrugë mendore që fillojnë me të vërteta të njohura për të arritur në përfundimin: ‘Kjo gjë ekziston këtu’, edhe pse ne nuk e kemi parë kurrë.”
Në shpjegimin e vërtetësisë së kësaj metode dhe në tregimin e rëndësisë së saj, Imam Gazaliu thotë se ekzistenca ndahen në dy kategori:
- Ekzistenca të ndjeshme, që njihen përmes shqisave, si ngjyrat, format, përmasat (me shikim); tingujt (me dëgjim); shijet (me nuhatje dhe shije); si dhe cilësitë si ashpërsia, butësia, ngrohtësia, ftohtësia, lagështia e thatësia (me prekje). Të gjitha këto njihen në mënyrë të drejtpërdrejtë përmes shqisave.
- Ekzistenca që njihen me argumentim, të cilat nuk perceptohen përmes pesë shqisave: – dëgjimit, shikimit, nuhatjes, shijes e prekjes – por njihen përmes gjurmëve dhe ndikimeve të tyre. Shembull për këtë janë vetë shqisat, të cilat përbëjnë forca perceptuese, por asnjë prej tyre nuk mund të perceptohet me ndonjë shqisë tjetër, madje as imagjinata nuk mund t’i kapë ato.
- Po ashtu, edhe aftësia, dituria dhe vullneti – madje edhe ndjenjat si frika, turpi, dashuria e thellë dhe zemërimi, si dhe të gjitha cilësitë e ngjashme – i njohim tek të tjerët me një njohje të sigurt përmes një lloj argumentimi, jo me anë të ndonjë shqise që lidhet drejtpërdrejt me to.
Duke u bazuar në këtë sqarim, gjërat që ekzistojnë në realitet ndahen në tre lloje:
1️⃣ Gjërat që mund të njihen përmes shqisave drejtpërdrejt, dhe quhen të ndjeshme.
2️⃣ Gjërat që nuk mund të njihen përmes shqisave drejtpërdrejt, por mund të njihen duke i krahasuar me gjërat e ndjeshme përmes arsyes, dhe quhen të kuptueshme.
3️⃣ Gjërat që nuk mund të njihen as me shqisa, as duke i krahasuar me shqisat, dhe nuk ka rrugë për t’i njohur veçse përmes lajmit të saktë, që është shpallja.
Të gjitha çështjet që lidhen me dijen tonë për ekzistencën e Zotit dhe përsosmërinë e Tij bëjnë pjesë në llojin e dytë dhe të tretë.
Nga kjo rezulton se besimi në ekzistencën dhe përsosmërinë e Allahut mbështetet në argumente logjike pozitive, të cilat bazohen në premisa të sigurta, që janë të provuara me ndjesi ose me mjete të tjera të domosdoshme të njohjes.
Besimtarët në Allahun e Madhëruar dhe përsosmërinë e Tij nisen nga dija pohuese (pozitive), jo nga mungesa e dijes (apo dyshimi). Ata nuk thonë: “Ne nuk gjetëm ndonjë provë që mohon ekzistencën e Zotit, prandaj besuam”, dhe as: “Kundërshtarët tanë nuk dëshmuan pavërtetësinë e asaj që besojmë, prandaj u kapëm pas saj.” Përkundrazi, ata e ndërtojnë besimin e tyre mbi dëshmi pozitive e pohuese, të cilat tregojnë për ekzistencën dhe përsosmërinë e Zotit, pa qenë të varura nga ekzistenca apo mungesa e kundërshtuesve.
Ky sqarim tregon se argumentet për ekzistencën e Zotit nuk janë thjesht argumente të pastra logjike, por argumente të përbëra nga elemente të ndryshme – disa të marra nga përvoja shqisore dhe disa nga arsyeja. Pra, ato janë argumente logjiko-empirike në të njëjtën kohë.
Kështu, bëhet e qartë se besimi në Allahun e Lartësuar nuk është një çështje emocionale apo ndjesore, por në thelb është çështje arsyetimi dhe argumentuese, e ngritur mbi arsye dhe mbi parime të natyrshme e të domosdoshme.
Prandaj, besimi në Allahun nuk është diçka e kundërt me arsyetimin logjik, por ato janë dy realitete të ndërthurura: arsyeja e shëndoshë e udhëzon njeriun drejt besimit në ekzistencën e Zotit, dhe vetë besimi në ekzistencën e Tij mbështetet në argumente të arsyeshme dhe është i lidhur ngushtë me to.
Përfituar nga libri “Fenomeni i kritikës së fesë”.
